گزارش از نگار قاسمی‌منش خبرنگار زمان اقتصاد
صادرات زعفران ایران که طی چهار سال گذشته روندی نزولی داشت، در نیمه نخست سال جاری با افزایش چشمگیر مواجه شد. صادرات زعفران از ۳۲۵ تن در سال ۱۳۹۹ به ۱۳۲ تن در سال ۱۴۰۳ کاهش یافت و تقریباً نصف شد. این روند نزولی، نتیجه ترکیبی از محدودیت‌های تولید، مشکلات مدیریتی در صادرات، کاهش توان رقابت با سایر کشورها و سیاست‌های کنترل قیمت داخلی بود که بر انگیزه تولیدکنندگان برای صادرات فشار وارد می‌کرد.1415
با این حال، آمارهای شش ماهه نخست سال جاری نشان می‌دهد که روند صادرات برگشته و بیش از ۹۹.۵ تن زعفران به کشورهای مختلف صادر شده‌است. این میزان، بیش از ۹۴ میلیون دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشته و نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۴۲ تن بیشتر و حدود ۴۵ میلیون دلار افزایش ارزش دلاری داشته‌است؛ به عبارت دیگر این رقم معادل جهش ۷۳ درصدی در حجم صادرات است.
کشورهای امارات، اسپانیا و چین مهم‌ترین مقاصد زعفران ایران محسوب می‌شوند و بیشترین سهم واردات از ایران را به خود اختصاص داده‌اند. با این وجود سهم زعفران از کل صادرات محصولات کشاورزی ایران همواره زیر پنج درصد باقی مانده و تنها در سال ۱۴۰۱ به دلیل افزایش قیمت جهانی و کاهش ارزش کل صادرات کشاورزی به ۶.۴ درصد رسید.
با توجه به این که رقابت و انگیزه تولیدکنندگان بر پایه عرضه و تقاضای بازار، شکل می‌گیرد؛ از همین رو این جهش صادرات زعفران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. افزایش صادرات زعفران می‌تواند مصداقی از فراهم شدن شرایط رقابت‌پذیر، کاهش موانع اداری و ارتقای بازاریابی بین‌المللی باشد. تولیدکنندگان کشاورزی که توانایی استفاده از ظرفیت‌های خود و ارزآوری بیشتر برای کشور را دارند نیز برداشت دیگری از این صعود است. این مسأله نمونه‌ای روشن از زمانی است که بازار با دخالت‌های محدود دولتی و سیاست‌های حمایت از تولیدکننده همراه باشد، اقتصاد توانمند شده و منابع به شکل بهینه توزیع می‌شوند.
15
افزایش صادرات نشان‌دهنده توان بخش خصوصی است
افزایش صادرات زعفران، علاوه بر ارزآوری مستقیم، اثرات مثبت دیگری بر اقتصاد کشور از جمله بهبود کیفیت محصول نیز دارد. از سوی دیگر درآمد بیشتر کشاورزان موجب افزایش سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی و افزایش اشتغال در مناطق تولیدکننده خواهد شد. همچنین توسعه صادرات نشان‌دهنده تقاضای جهانی برای محصول ایرانی و امکان تثبیت جایگاه ایران در بازارهای بین‌المللی است. به عبارت دیگر توان رقابت بدون محدودیت‌های دولتی و با بهره‌گیری از مزیت نسبی ایران در تولید زعفران، اثرگذاری اقتصادی را چندین برابر می‌کند.
با این حال، استمرار این روند نیازمند اصلاح سیاست‌ها و تقویت زیرساخت‌های صادراتی است. به جای مداخلات غیرضروری در قیمت‌ها و محدودیت‌های دستوری، حمایت هدفمند از تولیدکننده، تسهیل صادرات، ارتقای بسته‌بندی، برندینگ و بازاریابی بین‌المللی می‌تواند سهم ایران در بازار جهانی را افزایش دهد و از نوسانات کوتاه‌مدت جلوگیری کند. رویکرد اقتصاد آزاد در این زمینه به معنی اعتماد به توان بخش خصوصی و ایجاد فضای رقابتی است که تولیدکننده را تشویق به کیفیت بالاتر و نوآوری می‌کند.
جهش اخیر صادرات زعفران ایران نشان می‌دهد که ظرفیت بالقوه برای افزایش ارزآوری و بهبود تراز تجاری وجود دارد. هرچند زعفران تنها بخش کوچکی از صادرات محصولات کشاورزی را تشکیل می‌دهد، اما می‌تواند الگویی برای سایر محصولات کشاورزی باشد. اگر موانع بازار داخلی کاهش و سیاست‌ها به سمت حمایت از تولیدکننده و توسعه صادرات هدایت شود، اقتصاد ایران قادر است با بهره‌گیری از مزیت‌های طبیعی و تولیدات با کیفیت، ارزآوری پایدار و اشتغالزایی مؤثر ایجاد کند.
جهش صادرات زعفران نماد توان بخش خصوصی و ظرفیت‌های واقعی اقتصاد آزاد در ایران است. نشان می‌دهد که بازار رقابتی، کاهش مداخله‌های دولتی و تمرکز بر کیفیت و برندینگ، می‌تواند نتایج ملموسی در ارزآوری و رشد اقتصادی داشته باشد. همچنین، استمرار این روند نیازمند سیاست‌گذاری هوشمندانه و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های صادراتی است تا ایران بتواند از محصولات کشاورزی خود به عنوان اهرم توسعه اقتصادی بهره ببرد.
