تحقیق و گزارش از احمد قربانی، خبرنگار زمان اقتصاد:
بر اساس دادههای منتشرشده، روند مصرف بنزین از سال ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ صعودی بوده و با همهگیری کرونا در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ بهشدت افت کرد، اما از ۱۴۰۰ به بعد دوباره به مسیر افزایشی بازگشت و در سال جاری به رکورد جدیدی رسید.
مطابق گزارش «پایش دورهای شاخصهای صنعت خودرو» از مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، میانگین مصرف سوخت خودروهای ایرانی ۵۰ درصد بالاتر از استاندارد جهانی است و حدود یکچهارم ناوگان کشور را خودروهای فرسوده تشکیل میدهند. همین موضوع موجب شده کاهش مصرف بنزین تقریباً غیرممکن باشد.
افزایش تولید خودرو نیز بهجای کاهش مصرف، خود به رشد آن دامن زده است؛ زیرا به ازای هر یک درصد رشد تولید خودرو، مصرف بنزین حدود ۰.۶ درصد بالا میرود. به این ترتیب، توسعه صنعت خودرو بدون بهبود فناوری عملاً به تشدید فشار بر انرژی منجر میشود.
با افزایش هزینه سفرهای هوایی و گرانی کالاها، خانوادههای ایرانی بیش از گذشته به سفرهای جادهای کوتاه و خودرویی روی آوردهاند. خودرو برای بسیاری از مردم، نه تنها ابزار حملونقل بلکه بخشی از سبک زندگی اقتصادی در شرایط تورمی است.
در چنین شرایطی، قیمت پایین بنزین و نبود جایگزینهای کارآمد، سبب شده مصرف سوخت بهطور طبیعی رشد کند.
گزارش صنعت خودرو تخمین میزند که یارانه پنهان بنزین در بخش حملونقل حدود ۶۰۰ هزار میلیارد تومان در سال است؛ رقمی معادل نیمی از کل بودجه عمرانی کشور. این یارانه، فشار مالی سنگینی را بر دولت وارد کرده و عملاً مانع سرمایهگذاری در توسعه مترو، اتوبوس برقی و خودروهای هیبریدی شده است.
افزایش مصرف بنزین در ایران تنها نشانهای از رشد تقاضا نیست؛ بلکه بازتابی از ترکیب پیچیدهای از سیاستهای انرژی، ساختار ناکارآمد صنعت خودرو، و وضعیت اقتصادی مردم است.
تا زمانی که ناوگان خودرویی نوسازی نشود، قیمتگذاری اصلاح نگردد و حملونقل عمومی توسعه نیابد، روند افزایشی مصرف بنزین ادامه خواهد داشت، هرچند این روند، هزینههای سنگینی را بر اقتصاد کشور و معیشت مردم تحمیل کند.
