به نقل از فرهیختگان اقتصادی، اعطای اعتبارات خرد از چند دهه گذشته به صورت رسمی و غیررسمی در شکل وامهای قرضالحسنه، خوداشتغالی و… در ایران آغاز شده است. با این حال نظام توزیع تسهیلات بانکی به طور کلی و تأمین مالی خرد به طور خاص در کشور با چالشهای عمدهای روبهرو است که بهرهمندی گروههای کمدرآمد و توانافزایی مالی آنها را محدود میسازد.
۷ چالش پرداخت تسهیلات برای دهکهای کم درآمد از نگاه وزارت رفاه:
1️⃣تمرکز منابع در دهکهای بالا: سیستم بانکی ایران برای کاهش ریسک، عمدتاً به وثیقه و ضامن رسمی توجه میکند. خانوادههای کمدرآمد که دارایی ملکی یا ضامن رسمی ندارند، بهصورت ساختاری از دریافت وام محروم میشوند.
2️⃣ عدمتناسب حجم وامها با نیاز واقعی اقشار ضعیف در سالهای اخیر با تورم بالا، مبلغ واقعی وامها کاهش یافته و پاسخگوی نیازهای زندگی و کسبوکارهای کوچک نیست. این باعث میشود افراد به وامهای غیررسمی و پرهزینه روی بیاورند.
3️⃣نابرابری جغرافیایی در دسترسی به وام: مناطق محروم مانند سیستان و بلوچستان کمتر به شعب بانکی و نهادهای تضمینکننده دسترسی دارند. فاصله زیاد و هزینه رفتوآمد، دریافت وام را برای خانوارها دشوار میکند.
4️⃣ ضعف اعتبارسنجی اجتماعی: بانکها فقط سوابق مالی و پرداخت قبوض را بررسی میکنند و دادههای رفتاری و مصرفی خانوارهای کمدرآمد را نادیده میگیرند، بنابراین ریسک این خانوارها بیش از واقعیت برآورد میشود.
5️⃣نبود ابزارهای ضمانت جایگزین برای اقشار کم درآمد: خانوادههای کمدرآمد وثیقه یا ضامن رسمی ندارند و نبود صندوقهای تضمین گروهی یا محلی، مانع دریافت وام حتی در طرحهای یارانهای میشود.
6️⃣ موقتی بودن برنامهها: صندوقها و طرحهای تأمین مالی خرد معمولاً مقطعی و وابسته به بودجه دولتی هستند. با پایان بودجه، برنامهها متوقف شده و اثرگذاری بلندمدت ندارند.
7️⃣ گسست بین وام و پسانداز: نهادهای مالی به تشویق خانوادهها به پسانداز توجه نمیکنند؛ در حالی که پسانداز هم منبع پایدار وام و هم افزایش تابآوری مالی خانوار است.
