گزارش از نگار قاسمی منش خبرنگار تحریریه زمان اقتصاد
طبق گفتهی مدیرکل دفتر وامها و مجامع بینالمللی، رشد تقریباً سهبرابری تجارت منطقهای در ۵ تا ۶ سال گذشته، تراز تجاری ایران با کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) را از ۱۰ میلیارد دلار به ۲۷ میلیارد دلار افزایش داده؛ اگرچه ۲۷ میلیاد دلار رقم چشمگیری است اما نکته حائز اهمیت این است که این عدد حاصل صادرات با ارزش افزوده بالا نباشد؛ بلکه در اثر واردات کالاهای واسطهای یا صادرات مواد خام به دست آمده باشد.
بهعنوان مثال اگر عمده صادرات ایران پتروشیمی و مشتقات نفتی را در بر بگیرد که به قیمت جهانی نفت وابسته است؛ نمیتوان چندان به این رشد امیدوار بود.
از سوی دیگر تراز تجاری که به معنای مابهتفاوت صادرات و واردات است؛ تنها زمانی کارکرد پیدا میکند که دستکم مشخص باشد کدام طرف معامله سود واقعی را میبرد.
کشورهای عضو اکو (مثل ترکیه، پاکستان، آذربایجان، افغانستان، قزاقستان و…) اغلب بازارهای محدود و کمدرآمدی دارند؛ این در حالی است که ایران برای رشد پایدار باید به بازارهای رقابتیتر و ثروتمندتر وصل شود؛ چرا که وابستگی به اکو باعث میشود تجارت ایران درون یک حلقهی کوچک و غیررقابتی بچرخد.
با توجه به این که رشد تجارت باید همراه با جریان دوطرفه سرمایه، فناوری و خدمات مالی باشد؛ اما ایران در ۵ سال گذشته تقریباً هیچ سرمایهگذاری مستقیم از کشورهای عضو اکو جذب نکرده و بخش خصوصی هم در تعامل با آنها نقش حداقلی دارد. نبود سرمایهگذاری متقابل، روشن میکند رشد اعداد تجاری، بیشتر روی کاغذ است؛ تا در تولید واقعی
اگر ساختار تجارت تغییر نکند، افزایش تراز تجاری با اکو صرفا انگار با اعداد و ارقام بازی شده؛ بدون این که بازده مثبت اقتصادی داشته باشد. در حالی که میتوان به جای تکیه بر اجلاسها و شعارهای منطقهای، از بازار رقابتی، حذف تعرفهها، و حضور فعال بخش خصوصی کمک گرفت.
