به گفته مدیرعامل راهآهن، برنامهریزی برای اتصال ریلی ایران به چین از مسیر افغانستان در دستور کار قرار گرفته است. این مسیر از هرات آغاز میشود، به مزارشریف میرسد و با عبور از کریدور واخان به چین متصل میشود؛ مسیری که در صورت اجرا، گزینهای جایگزین برای حملونقل زمینی میان دو کشور فراهم میکند.
پیشتر حساب کاربری بریکس از علاقه چین به توسعه زیرساخت جادهای در خاک افغانستان خبر داده بود؛ طرحی که هدف آن تسریع تأمین انرژی و کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی پرتنش، بهویژه در دریای چین جنوبی، عنوان شده است. همراستایی این رویکرد با مسیر پیشنهادی ایران، نشاندهنده تمرکز بر کریدورهای خشکی بهعنوان ابزار کاهش ریسک ژئوپلیتیک حملونقل است.
از منظر اقتصادی، چنین مسیری میتواند هزینه و زمان ترانزیت را کاهش دهد و مزیت رقابتی مسیرهای زمینی را تقویت کند؛ اما تحقق این منافع به عوامل مکملی مانند امنیت مسیر، سرمایهگذاری زیرساختی و هماهنگی مقرراتی میان کشورها وابسته است. عبور از افغانستان، علاوه بر فرصت کوتاهتر شدن مسیر، ریسکهای اجرایی و بیمهای خاص خود را نیز دارد که بر قیمت تمامشده حمل اثر میگذارد.
در صورت عملیاتی شدن، اتصال ریلی جدید میتواند جایگاه ایران را در شبکه ترانزیت منطقهای تقویت کند، اما پایداری آن به تداوم سرمایهگذاری، ظرفیتسازی لجستیکی و رقابتپذیری هزینهها بستگی دارد؛ عواملی که تعیین میکنند این مسیر به گزینهای اقتصادی برای بازرگانان تبدیل شود یا صرفاً در حد طرح باقی بماند.
