تحقیق و گزارش از احمد قربانی ، خبرنگار زمان اقتصاد؛
گزارش تازه از اموال غیرمنقول بانکها که تا پایان شهریور ۱۴۰۴ در سامانه بانک مرکزی منتشر شدهاست تصویری روشن از وضعیت ملکداری عملیاتی شبکه بانکی ارائه میدهد. این آمار فقط شامل ساختمانهایی است که بانکها برای اداره امور جاری، مدیریت شعب و عملیات بانکی از آنها استفاده میکنند و املاک مازاد یا بلااستفاده در آن محاسبه نشدهاست.
در صدر این فهرست، بانک ملت با ۱٫۳۷۴ همت و پس از آن بانک تجارت با ۱٫۰۴۸ همت قرار دارند. این دو بانک بهتنهایی بیش از نیمی از کل ارزش املاک عملیاتی بانکها را تشکیل میدهند؛ رقمی که نشان میدهد بخش عمده سرمایه فیزیکی شبکه بانکی همچنان در ساختار سنتی اداره شعب و ساختمانهای ستادی متمرکز است.
پس از این دو بانک بزرگ، بانک ملی ایران با ۰٫۶۱۴ همت و بانک رفاه کارگران با ۰٫۵۲۸ همت در رتبههای بعد قرار گرفتهاند. بانکهای متوسطتری مانند اقتصاد نوین، مسکن، کارآفرین، سامان و صنعت و معدن مجموعاً سهم بسیار کمتری از این ساختار دارند و ارزش روز املاک عملیاتی آنها فاصله قابل توجهی با چهار بانک نخست دارد.
در سمت مقابل، برخی بانکها همچون توسعه صادرات، ایران ونزوئلا، پست بانک، دی و توسعه تعاون رقمهایی کمتر از دو همت ثبت کردهاند. همچنین بانکهایی مانند ملل، کشاورزی و سرمایه فاقد ارزشگذاری روز املاک ستادی و شعب در فایلهای رسمی هستند که این موضوع خلأ شفافیت در بخشی از دادهها را نشان میدهد.
ارزش دفتری اموال غیرمنقول بانکها بر اساس پردازش کامل فایلهای منتشر شده در سامانه بانک مرکزی، در مجموع به حدود ٥,٧٦٤ همت میرسد؛ رقمی که چندین برابر ارزش روز املاک ستادی و شعب است و نشان میدهد بخش قابلتوجهی از دارایی ملکی بانکها طی سالها بدون تجدیدارزیابی مانده و با قیمتهای قدیمی در دفاتر حسابداری ثبت شده است.
فاصله بزرگ میان ارزش دفتری و ارزش روز بیانگر آن است که بخش عمدهای از ظرفیت بالقوه شبکه بانکی در ترازنامه پنهان مانده و ارزش واقعی املاک در بازار بسیار بالاتر از رقم ثبتشده در دفاتر است؛ موضوعی که در صورت اجرای سیاستهای مولدسازی یا اصلاح ساختار داراییها میتواند نقش مهمی در بهبود ناترازی و تقویت توان مالی بانکها ایفا کند.
این تمرکز بالای املاک عملیاتی در چند بانک بزرگ بیانگر الگوی نابرابر در توزیع داراییهای ملکی شبکه بانکی است؛ الگویی که پیامدهای مستقیم بر هزینه اداره شعب، ساختار ناترازی و قدرت تسهیلاتدهی بانکها دارد. با توجه به حجم بالای این داراییها، اجرای برنامههای بازآرایی شبکه شعب، کوچکسازی ساختارهای اداری و مولدسازی هدفمند املاک میتواند نقش مهمی در مدیریت ناترازی و بهبود کارایی بانکی ایفا کند.
