گزارش از نگار قاسمیمنش خبرنگار تحریریه زمان اقتصاد
ایران در صدر مصرف آنتیبیوتیک و بالاتر از کشورهایی مثل آفریقای جنوبی، مصر و بنگلادش در جهان قرار گرفته اما شلوغی همیشگی خیابان ناصرخسرو برای داروهایی که یا در داروخانه یا پیدا نمیشوند و یا به قیمت بالا به فروش میرسند نشان میدهد یک جای کار نظام سلامت میلنگد؛ هرچند میتوان این تناقض را به پای بازار غیررقابتی و دولتی درمان بیمار دانست که با زبان بیزبانی میگوید: مکانیزم قیمت با آگاهی مصرفکننده و داروهای تحت پوشش بیمه همخوانی و تناسب کافی ندارند!
افزایش میزان خرید دارو، تجویز راحت دارو از سوی پزشکان و تولید داروی تکراری که در ساختار غلط قیمتگذاری ریشه دارد هم به خوبی نشان میدهد آمار اعلام شده؛ فراتر از مسئله پزشکی است.
مشکل از جایی شروع میشود که کسی بابت سرماخوردگی ساده از آنتیبیوتیک استفاده میکند؛ چون ارزان است و با یارانه پرداخت میشود و بهنظر میرسد که روند بهبود را تسریع میکند؛ اما نکته حائز اهمیت اینجا است که بیمه با تحت پوشش قرار دادن آنتیبیوتیک، که مصرف بیرویه آن سیستم بدنی را مختل و ایمنی بدن را در برابر هشدارهای طبیعی بدن، خنثی و منفعل میکند، باعث شده این دارو، ارزان و در دسترس و به حراج گذاشته شود.
در چنین شرایطی مشخص است وقتی مصرفکننده قیمت واقعی را احساس نکند، انگیزهای هم برای مصرف منطقی پیدا نخواهد کرد. اما همین امر باعث شده جایی برای داروهای حیاتیتر برای بیماریهای نادر اماس، پروانهای، دیابت و حتی اختلالات اعصاب و روان باقی نماند.
شخصی که زندگیاش وابسته به یک انسولین یا قرص هالوپریدول است و اگر دارو به دستش نرسد مشخص نیست چه بر سرش میآید؛ بعد از دردسر پیدا کردن دارو و منصفانه خریداری کردن مجبور شود داروی خود را با قیمت هنگفتی تهیه کند.
در کشورهایی که نظام بازار آزاد در آنها حاکم است؛ قیمت دارو و نسخهنویسی از عرضه و تقاضا و نظارت حرفهای پزشکان خصوصی پیروی میکند و حمایت کورکورانه یارانهای در فرآیند مصرف دارو جایی ندارد؛ چرا که وقتی داروهای معمولی و بدون نیاز به تجویز پزشک، ارزان باشد مصرف نیز افزایش پیدا میکند.
در حالی که از سوی دیگر این که بخش زیادی از هزینهی مسکنها توسط دولت و بیمه پرداخت میشود؛ مصداقی از نبود رقابت واقعی بین شرکتهای دارویی است
همچنان که بیشتر داروها توسط شرکتهای وابسته به دولت یا نهادهای شبهدولتی تولید میشود. این در حالی است که در کشورهای با اقتصاد آزاد، دادههای سلامت و دارو عمومی هستند و رسانهها میتوانند دربارهی مصرف بیرویه چرکخشککنها هشدار دهند و تجویز پزشکان نیز زیر ذرهبین نهادهای مستقل قرار دارد
اینها دلایلی هستند که امروز بازار دارو ایران بهجای این که به نیاز واقعی سلامت پاسخ دهد؛ به سمت تولید ارزان مکملهای ویتامینی و… و فروش بالا در حرکت است کما این که به قیمت سلامت مصرف کننده تمام شود. از سوی دیگر نبود رقابت باعث میشود نوآوری متوقف و تولید انبوه داروهای تکراری (مثل آنتیبیوتیکها) تشویق شود.
بهجز فقدان آگاهی و نظارت آزاد، پای زیان اقتصادی و سلامت نیز به این بحث باز میشود؛ سازمان جهانی بهداشت هشدار داده که مقاومت میکروبی میتواند تا سال ۲۰۵۰ سالانه ۱۰ میلیون نفر را در جهان بکشد و این روند برای ایران در افزایش هزینه درمان، افت بهرهوری نیروی کار و فشار بودجهای شدید بر بیمهها و نظام درمان عمومی بروز داده میشود.
