گزارش از نرگس بابائی خبرنگار تحریریه زمان اقتصاد
وقتی کشوری تحریم میشود، مسیرهای پولی و تجاریاش تنگ میشود. ارز کمیاب میشود، بودجه دولت برای خدمات عمومی آب میرود و واردات کالاهای حیاتی، از دارو و تجهیزات پزشکی تا غذا و اقلام تغذیه کودک، دشوار و پرهزینه میشود. حتی سازمانهای بشردوستانه هم بهخاطر ترس از نقض تحریم یا پیچیدگیهای قانونی، با احتیاط کار میکنند و گاهی دستشان بسته میماند. نتیجه ساده است: کیفیت و دسترسپذیری خدمات سلامت پایین میآید و خطر مرگومیر بالا میرود.
کدام تحریمها خطرناکترند؟
طبق یافتهها، تحریمهای «یکجانبه» و «اقتصادی» از بقیه آثار شدیدتری دارند. تحریمهای آمریکا بیش از دیگران با افزایش مرگومیر پیوند دارند. در مقابل، درباره تحریمهای زیر چتر سازمان ملل، شواهد قاطع از اثرگذاری آنها بر مرگومیر دیده نشد. این به معنی بیضرر بودنشان نیست، اما نشان میدهد شدت و شیوه اجرا در تحریمهای یکجانبه معمولاً اثر انسانی بزرگتری برجای میگذارد.
چه گروههای سنی بیشتر آسیب میبینند؟
فشار تحریمها برای همه یکسان نیست. کودکان زیر پنج سال بیشترین آسیب را میبینند؛ یعنی همان گروهی که از نظر پزشکی و تغذیهای بسیار حساساند و کوچکترین اختلال در واکسن، دارو، شیر خشک یا آب سالم میتواند پیامدهای سختی داشته باشد.
پس از آن، سالمندان در رتبه بعدی قرار دارند. نکته مهم دیگر این است که هرچه تحریمها طولانیتر شوند، اثر بدشان روی سلامت بیشتر میشود؛ یعنی سالهای ادامهدار محدودیتها، بهتدریج به جان بیشتری لطمه میزند.
اعداد چه میگویند؟
برآوردها نشان میدهد تحریمهای یکجانبه در سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۱ سالانه نزدیک به ۵۶۴ هزار مرگ اضافی بهجا گذاشتهاند. این رقم حدود ۳٫۶ درصد همه مرگها در کشورهای تحت تحریم را تشکیل میدهد. بیش از نیمی از این تلفات به کودکان زیر پنج سال مربوط است. اگر بخواهیم این بزرگی را بهتر تصور کنیم، این میزان مرگومیر با برآوردهای کلی از تلفات جنگها در جهان برابری میکند؛ یعنی تحریمهای سخت، در عمل به اندازه یک جنگِ بیصدا جان میگیرند.
این نتایج میگوید هر بار از «تحریم» حرف میزنیم، باید فقط به سیاست و ژئوپولیتیک فکر نکنیم؛ باید صورتحساب انسانی آن را هم ببینیم. تحریمهای اقتصادی صرفاً اعداد تجارت و حسابهای بانکی را تغییر نمیدهند؛ آنها به قیمت جان و سلامت مردم تمام میشوند—آن هم بیشتر جان کسانی که کمترین نقشی در تصمیمگیریها دارند: کودکان و سالمندان. از منظر یک خانواده عادی، تحریم میتواند به معنای کمیاب و گران شدن داروی حیاتی کودک، تأخیر در جراحی، یا اختلال در واکسیناسیون باشد.
تحریمهایی که نقلوانتقال مالی و تجارت را نشانه میروند، اثر مستقیمتری بر سبد سلامت و تغذیه مردم دارند. همچنین وقتی یک کشور بزرگ با پول رایج جهانی و نفوذ مالی گسترده تحریم وضع میکند، اثر آن فراتر از مرزهای حقوقی کشیده میشود و بانکها و شرکتهای بینالمللی از ترس جریمهها، حتی مبادلات بشردوستانه را هم محدود میکنند.
