تحقیق و گزارش از: نرگس بابایی خبرنگار زمان اقتصاد
تازهترین آمار منتشرشده از مرکز توسعه تجارت الکترونیکی نشان میدهد اقتصاد دیجیتال ایران در مسیر رشد پایدار قرار گرفته است. در سال ۱۴۰۳ نهتنها تعداد کاربران و ارزش تراکنشها افزایش چشمگیری یافته، بلکه شاخصهای کلیدی مانند سرعت تحویل کالا، سهم پرداختهای موبایلی و اعتماد کاربران نیز بهبود قابلتوجهی داشتهاند. این دادهها حاکی از آن است که تجارت الکترونیک از مرحلهی گسترش اولیه عبور کرده و اکنون در آستانهی بلوغ ساختاری قرار دارد.
رشد پایدار بازار دیجیتال
ارزش کل معاملات تجارت الکترونیک در سال ۱۴۰۳ حدود ۳٬۴۵۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است که نسبت به سال قبل ۲۸ درصد رشد نشان میدهد.
بیشترین سهم این معاملات به کسبوکارهای خدماتی و پلتفرمهای حملونقل درونشهری تعلق دارد. کارشناسان معتقدند رشد پایدار این حوزه نتیجهی افزایش دسترسی به شبکه اینترنت، توسعه درگاههای امن پرداخت و رشد پلتفرمهای بومی خدمات آنلاین است.
کاربران و رفتار خرید آنلاین
طبق دادههای رسمی، تعداد کاربران فعال تجارت الکترونیک در پایان سال ۱۴۰۳ به ۶۵ میلیون نفر رسیده است، در حالیکه این عدد در سال ۱۴۰۲ حدود ۵۷ میلیون نفر بود.
میانگین تعداد تراکنشهای سالانهی هر کاربر نیز به ۵۲ مورد افزایش یافته که نشانگر رشد ۱۸ درصدی است.
در بین گروههای کالایی، کالاهای مصرفی روزمره با سهم ۳۲ درصد و سفر و گردشگری با ۲۴ درصد در صدر معاملات قرار دارند.
این تغییر ترکیب، نشان میدهد خرید اینترنتی از شکل مناسبتی و تفننی خارج شده و به بخشی از رفتار اقتصادی روزمره خانوارها تبدیل شده است.
پرداختهای موبایلی در صدر
روش پرداخت موبایلی با سهم ۶۳ درصدی، بیشترین استفاده را در میان کاربران داشته است. پس از آن، پرداخت با کارت بانکی از طریق مرورگر با ۲۹ درصد و سایر روشها مانند پرداخت در محل و USSD با مجموع ۸ درصد قرار دارند.
رشد سریع پرداختهای موبایلی نتیجهی سرمایهگذاری فینتکها در تجربه کاربری و امنیت تراکنشها است.
از منظر کلان، این تحول سبب کاهش هزینهی تراکنش برای فروشندگان و افزایش سرعت گردش پول در اقتصاد دیجیتال شده است.
رشد کسبوکارهای آنلاین
تا پایان سال ۱۴۰۳، ۵۵۰ هزار فروشگاه اینترنتی در کشور ثبت شده است که نسبت به سال گذشته ۱۷ درصد رشد داشته است. از این میان، ۴۱ درصد در حوزه خدمات و محتوای دیجیتال فعالیت دارند.
این تغییر رویکرد، شاخص بهرهوری دیجیتال را در کشور بهبود داده و زمینهساز ورود سرمایههای جدید به اکوسیستم استارتاپی شده است.
تحول در لجستیک و تحویل کالا
میانگین زمان تحویل سفارشها در سال ۱۴۰۳ از ۲.۸ روز به ۲.۱ روز کاهش یافته است. همچنین، ۶۷ درصد از سفارشها در همان روز ثبت، تحویل داده شدهاند.
افزایش سرعت تحویل کالا، نتیجهی سرمایهگذاری در فناوریهای هوش مصنوعی برای مسیریابی و توسعه شبکههای توزیع هوشمند است.
این شاخص مهم، بهطور مستقیم در رضایت مشتریان و بازگشت خریدهای تکراری اثرگذار بوده است.
افزایش اعتماد عمومی
بر پایهی نظرسنجی انجامشده، ۸۲ درصد کاربران ایرانی خرید اینترنتی را «امن» میدانند؛ رقمی که نسبت به سال گذشته ۸ واحد درصد رشد داشته است.
بهبود امنیت پرداخت، گسترش سامانههای احراز هویت و افزایش نظارت سازمانی از مهمترین عوامل این رشد عنوان شده است.
این افزایش اعتماد، بستر جذب سرمایهگذاری جدید در بخش فناوریهای مالی و پرداخت الکترونیک را تقویت کرده است.
بر اساس دادههای این گزارش، تجارت الکترونیک ایران در سال ۱۴۰۳ وارد فاز تثبیت پایدار شده است.
رشد ۳۵درصدی تراکنشها، جهش پرداختهای موبایلی، توسعه لجستیک و ارتقای اعتماد عمومی نشان میدهد اقتصاد دیجیتال ایران در حال همگرایی با الگوهای جهانی است.
پیشبینی میشود در صورت تداوم این روند، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی کشور تا پایان سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۳ درصد برسد؛ در حالی که این سهم در سال ۱۴۰۲ تنها ۱۰ درصد بوده است.
