به گزارش زمان اقتصاد، بازار کار ایران در سال ۱۴۰۴ چهره‌ای آرام اما پرابهام دارد. بر اساس اعلام مرکز آمار، نرخ بیکاری جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر به ۷.۵ درصد رسیده است؛ رقمی که نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۰.۱ واحد درصد کاهش یافته است.
شاخص‌های کلان بازار کار ایران در سال ۱۴۰۴
| شاخص | مقدار |
|---|---|
| نرخ بیکاری (۱۵ ساله و بیشتر) | ۷٫۵٪ |
| نرخ مشارکت اقتصادی | ۴۰٫۶٪ |
| جمعیت غیرفعال اقتصادی | ۳۹ میلیون و ۳۱۱ هزار نفر |
| تعداد شاغلان | ۲۴ میلیون و ۸۲۲ هزار نفر |
| نرخ بیکاری جوانان (۱۵ تا ۲۴ سال) | ۲۰٫۳٪ |
| نرخ بیکاری جوانان (۱۸ تا ۳۵ سال) | ۱۵٪ |
به زبان ساده‌تر، از هر ۱۰۰ نفری که در بازار کار حضور داشته‌اند (یعنی یا شاغل بوده‌اند یا در جست‌وجوی کار)، حدود ۷ تا ۸ نفر موفق به یافتن شغل نشده‌اند. این کاهش اندک در ظاهر سیگنالی مثبت تلقی می‌شود، اما بررسی هم‌زمان سایر شاخص‌ها نشان می‌دهد داستان بازار کار پیچیده‌تر از یک کاهش عددی است.
نرخ مشارکت اقتصادی در سال ۱۴۰۴ به ۴۰.۶ درصد رسیده؛ یعنی از هر ۱۰ نفر جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر، تنها ۴ نفر در بازار کار حضور داشته‌اند و ۶ نفر اساساً وارد چرخه اشتغال و جست‌وجوی کار نشده‌اند. این نرخ نسبت به سال قبل ۰.۴ واحد درصد کاهش یافته است.
کاهش مشارکت اقتصادی معمولاً به این معناست که بخشی از جمعیت، امید یا انگیزه ورود به بازار کار را از دست داده یا به دلایلی همچون ادامه تحصیل، خانه‌داری، بازنشستگی یا نبود فرصت مناسب، از جمع فعال خارج شده‌اند.
آمارها این موضوع را تأیید می‌کند؛ جمعیت غیرفعال اقتصادی در سال ۱۴۰۴ به ۳۹ میلیون و ۳۱۱ هزار نفر رسیده که نسبت به سال قبل حدود ۷۹۱ هزار نفر افزایش داشته است. این رشد قابل توجه در جمعیت غیرفعال، یکی از مهم‌ترین نکات گزارش امسال به شمار می‌رود.
در سوی دیگر بازار، تعداد شاغلان به ۲۴ میلیون و ۸۲۲ هزار نفر رسیده که تنها ۳۴ هزار نفر بیشتر از سال ۱۴۰۳ است. این افزایش محدود نشان می‌دهد رشد اشتغال تقریباً در سطحی ایستا قرار داشته و بازار کار در وضعیت رونق قابل توجهی قرار نگرفته است.
از منظر ترکیب فعالیت‌ها، همچنان بخش خدمات موتور اصلی اشتغال کشور است. در سال ۱۴۰۴، حدود ۵۳.۲ درصد از شاغلان در این بخش فعالیت کرده‌اند؛ یعنی بیش از نیمی از جمعیت شاغل کشور. پس از آن، بخش صنعت با سهم ۳۲.۸ درصدی و کشاورزی با ۱۳.۹ درصد قرار دارند. این ترکیب نشان می‌دهد اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به خدمات متکی است.
ساختار اشتغال در ایران (سال ۱۴۰۴)
| بخش اقتصادی | سهم از کل اشتغال |
|---|---|
| خدمات | ۵۳٫۲٪ |
| صنعت | ۳۲٫۸٪ |
| کشاورزی | ۱۳٫۹٪ |
اما تصویر نگران‌کننده‌تر در میان جوانان دیده می‌شود. نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله در سال ۱۴۰۴ به ۲۰.۳ درصد رسیده است؛ یعنی از هر پنج جوانی که وارد بازار کار شده‌اند، یک نفر بدون شغل مانده است. این شاخص نسبت به سال قبل ۰.۲ واحد درصد افزایش یافته است.
در گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال نیز وضعیت چندان متفاوت نیست. نرخ بیکاری این گروه به ۱۵ درصد رسیده که نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۰.۳ واحد درصد رشد داشته است. این ارقام نشان می‌دهد فشار بیکاری همچنان بیشتر بر دوش جوانان و نیروهای تازه‌وارد بازار کار قرار دارد.
از سوی دیگر، همه شاغلان نیز در وضعیت مطلوب قرار ندارند. حدود ۷.۶ درصد از شاغلان ۱۵ ساله و بیشتر در سال ۱۴۰۴ دچار «اشتغال ناقص» بوده‌اند؛ یعنی به دلایل اقتصادی کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده و آماده انجام کار بیشتر بوده‌اند. به بیان دیگر، این افراد شغل دارند اما درآمد و ساعت کاری آن‌ها کمتر از ظرفیت و نیازشان است.
در مقابل، ۳۸.۴ درصد از شاغلان بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کرده‌اند؛ آماری که نشان می‌دهد بازار کار ایران با نوعی عدم توازن در توزیع ساعات کاری روبه‌روست، گروهی کمتر از حد مطلوب کار می‌کنند و گروهی دیگر با اضافه‌کاری‌های سنگین مواجه‌اند.
در مجموع، داده‌ها سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد هرچند نرخ بیکاری اندکی کاهش یافته، اما افت مشارکت اقتصادی و رشد جمعیت غیرفعال، تصویری محتاطانه از وضعیت اشتغال ترسیم می‌کند. بازاری که در آن کاهش بیکاری الزاماً به معنای رونق فرصت‌های شغلی نیست، بلکه می‌تواند نتیجه خروج بخشی از جمعیت از چرخه جست‌وجوی کار نیز باشد.
