خبرنگار:
این روزها تقریباً همه بانکها شعار تحول دیجیتال میدهند. از نظر شما، بانکداری دیجیتال واقعاً یعنی چی؟
دکتر سلیمانی:
تحول دیجیتال فراتر از دیجیتالیکردن فرمها یا ارائه خدمات موبایلیه. ما درباره بازتعریف بنیادین مدل کسبوکار بانک صحبت میکنیم. یعنی ساختار، فرآیند، فرهنگ سازمانی و حتی شیوه تعامل با مشتری باید عوض بشه. بانک دیجیتال، فقط بانک الکترونیکی با ظاهر جدید نیست؛ بلکه بانکیه که بهصورت دادهمحور تصمیم میگیره، خدماتش رو بر اساس تحلیل رفتار مشتری طراحی میکنه و بهجای ایستادن در صف تحول، خودش محرک نوآوری میشه
خبرنگار:
با این تعریف، چه موانعی باعث شده که بانکهای ایرانی هنوز نتونستن به این نقطه برسن؟
دکتر سلیمانی:
ما با دو دسته مانع روبهرو هستیم؛ درونی و بیرونی
از درون سازمان، مهمترین مشکل نبود استراتژیه. بعضی بانکها فقط یه اپلیکیشن خوب دارن، اما هیچ نقشهای برای یکپارچهسازی فرآیندها، بازطراحی خدمات یا توسعه پلتفرمهای دادهمحور ندارن.
دوم، مقاومت فرهنگیه. خیلی از ساختارهای تصمیمگیری ما هنوز سلسلهمراتبی هستن. نگاه متمرکز و بوروکراتیک، جلوی چابکی و نوآوری رو میگیره.
سوم، کمبود نیروی متخصصه. بانکها برای جذب یا پرورش استعداد در حوزههایی مثل تحلیل داده، امنیت سایبری یا تجربه کاربری برنامه جدی ندارن.
چهارم، سیستمهای قدیمین. اکثر بانکها هنوز با Core Bankingهای موروثی کار میکنن که با معماری دادهمحور یا خدمات ابری سازگار نیست.
و نهایتاً نگاه ابزاری به تحول دیجیتال. بعضی مدیران فکر میکنن همین که سایت و اپ داشته باشن، یعنی بانکشون دیجیتاله!
خبرنگار:
و از بیرون؟ چه عواملی از بیرون سازمان مانع میشن؟
دکتر سلیمانی:
مقررات! ما هنوز چارچوب بهروزی برای نوآوریهای فینتکی یا خدمات دیجیتال نداریم. مجوزها دیر صادر میشن، بعضی قوانین قدیمیان یا حتی با هم تناقض دارن.
دوم، محدودیت فناوریه! به دلیل تحریمها و مشکلات واردات، زیرساخت سختافزاری و نرمافزاری بانکها بهروز نیست. هزینهها هم بالاست.
سوم، دسترسی نامتوازن به اینترنت. هنوز مناطق زیادی از کشور از اینترنت پایدار یا پرسرعت محرومن. این یعنی بانک دیجیتال فقط برای کلانشهرها در دسترسه. و موضوع خیلی مهم دیگه فیلترینگ که باعث استفاده از ویپیان ها میشه، که عملا در کارکرد اپلیکشنها و وب مردم رو دچار اختلال و سردرگمی میکنه!
چهارم، فشارهای مالی. بانکها باید سود کوتاهمدت ارائه بدن. بنابراین حاضر نیستن روی پروژههایی سرمایهگذاری کنن که بازدهیشون بلندمدته.
و پنجم، ریسکهای امنیتی. کاربران اعتماد کامل به امنیت اطلاعاتشون ندارن، و این بیاعتمادی، سرعت پذیرش فناوری رو کم میکنه.
خبرنگار:
آمار رسمی جدیدی هست که این مشکلات رو تأیید کنه؟
دکتر سلیمانی:
بله. طبق گزارش شهریور ۱۴۰۴ شاپرک، بیش از ۸۲٪ خطاهای تراکنشها ناشی از اشتباهات کاربری بودن؛ مثل واردکردن رمز اشتباه! این نشون میده تجربه کاربری هنوز جای کار داره.
همینطور سرانه ابزارهای پذیرش اینترنتی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، فقط ۱۰.۱۲ عدد بوده؛ در حالیکه کارتخوان فروشگاهی بیش از ۱۰۲۹ عدد سرانه داره. این شکاف ابزار دیجیتال رو نشون میده.
نسبت ارزش تراکنشهای شاپرک به کل نقدینگی هم به حدود ۱۴٪ رسیده. یعنی سهم تراکنشهای دیجیتال از جریان اقتصادی بالا رفته، ولی عمق دیجیتالسازی هنوز به بلوغ نرسیده.
خبرنگار:
پس راهکار چیه؟ بانکها از کجا باید شروع کنن؟
دکتر سلیمانی:
خب من فکر میکنم اول باید از استراتژی شروع کرد. بانکها باید یک نقشه سهساله یا پنجساله برای تحول طراحی کنن. فقط ابزار خریدن کافی نیست.
بعدش سرمایهگذاری روی نیروی انسانی. نهفقط برنامهنویس، بلکه طراح تجربه کاربری، تحلیلگر داده، مهندسی امنیت شبکه
گام سوم، بازبینی فرآیندهای بانکیه. بانک باید خدماتش رو از نگاه مشتری بازطراحی کنه، نه از نگاه فرمهای اداری
همزمان هم باید با نهادهای ناظر وارد گفتوگو بشن تا قوانین با نوآوری هماهنگتر بشن.
خبرنگار:
چشمانداز شما برای بانکداری دیجیتال در ایران چیه؟
دکتر سلیمانی:
ما در آستانه بلوغ اولیه هستیم. زیرساختهای کاربر نهایی خوب پیش رفته، ولی بخش پشتصحنه بانکها هنوز قدیمیه! اگر همکاری بین بانکها، رگولاتورها و شرکتهای فناوری جدیتر بشه، میتونیم تا دو سال آینده به بانکداری هوشمند نزدیکتر بشیم.
تهیه گفتگوی متنی از: تحریریه زمان اقتصاد
