گزارش از احمد قربانی ، خبرنگار زمان اقتصاد؛
گروه ویژه اقدام مالی یا FATF یک نهاد بینالمللی برای تعیین استانداردهای مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم است. اجرای این استانداردها، به کشورها کمک میکند تا به نظام مالی جهانی اعتماد بدهند. طبق بیانیه رسمی FATF (اکتبر ۲۰۲۵)، ایران در فهرست کشورهایی قرار دارد که باید علیه آنها اقدامات تقابلی انجام شود؛ فهرستی که به آن لیست سیاه میگویند. به معنای سادهتر؛ هر بانک یا نهاد مالی خارجی برای کار با ایران باید ریسک بالا، دقت مضاعف و هزینههای بیشتر را بپذیرد.
حسن زارعمحله، کارشناس اقتصاد بانکداری میگوید: ادعای خروج فوری از فهرست سیاه FATF نهتنها واقعی نیست، بلکه میتواند اثر منفی بر اعتماد سرمایهگذاران و روابط بانکی بینالمللی داشته باشد. او یادآور شد ایران برای خروج از این وضعیت باید ۴۱ بند برنامه اقدام FATF را بهطور کامل اجرا و به دو کنوانسیون پالرمو و CFT بپیوندد. این دو فقط دو بند از برنامه جامع هستند.
زارعمحله همچنین افزود که پیوستن واقعی به FATF با رعایت دقیق برنامه اقدام، میتواند چند اثر ملموس برای اقتصاد ایران داشته باشد:
- دسترسی آسانتر به نظام بانکی جهانی
- کاهش هزینههای نقل و انتقال پول
- افزایش اعتماد سرمایهگذاران
- کاهش نوسانات نرخ ارز
- و بهبود شفافیت مالی
ماندن در لیست سیاه FATF؛ هزینههای بالای مالی و تهدید اعتماد بینالمللی برای ایران
ادامه حضور ایران در فهرست سیاه FATF باعث شده بانکهای بینالمللی از ایجاد حساب کارگزاری (correspondent banking) برای بانکهای ایرانی خودداری کنند، هزینه نقل و انتقال ارز بالا برود، بیمههای تجاری و اعتباری برای معاملات با ایران دشوارتر شود و در نهایت، فعالان اقتصادی با ریسک و محدودیت بیشتری مواجه شوند.
مرکز اطلاعات مالی ایران (FIU) نیز تأیید کرده است که ماندن در این فهرست، یکی از عوامل اصلی محدودیت در تبادلات اقتصادی کشور است. همچنین نشریه فارین پالیسی در تحلیلی نوشت: در شرایطی که روسیه و چین بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را به رسمیت نمیشناسند، FATF میتواند به عنوان سازوکاری موازی برای تقویت رژیمهای تحریم عمل کند. بهبیان دیگر، FATF از نگاه غربیها تنها نهاد مالی نیست؛ بلکه ابزاری برای اعمال فشار غیرمستقیم از مسیر بانکی و مالی بر کشورهایی مانند ایران است.
تجربه کشورهایی مثل پاکستان و میانمار نشان داده خروج از فهرست سیاه FATF، یک مسیر چندمرحلهای و زمانبر است. آنها با اجرای واقعی اصلاحات بانکی، گزارشدهی دقیق تراکنشها و همکاری فنی با نهادهای بینالمللی توانستند جایگاه خود را بهبود دهند.
در ایران نیز زیرساختهای قانونی وجود دارد، از جمله قانون مبارزه با پولشویی (اصلاحشده ۱۳۹۷) و قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم. اما کارشناسان میگویند اجرای مؤثر و شفاف این قوانین است که اعتماد جهانی را بازمیگرداند.
ایران برای باز کردن قفل FATF باید از مسیر فنی و واقعی حرکت کند؛ نه با وعدهها یا امید به توافقهای سریع، بلکه با اجرای مرحلهبهمرحله استانداردهای بینالمللی.
FATF در اصل میتواند فرصتی برای اعتمادسازی اقتصادی باشد، اگر آن را صرفاً بهعنوان ابزار فشار سیاسی نگاه نکنیم. در غیر این صورت، باقیماندن در فهرست سیاه یعنی ادامهی همان مشکل قدیمی؛ بانکهایی که نمیخواهند با ایران کار کنند و اقتصادی که در تبادلات مالی، گرانتر نفس میکشد.
