تحقیق و گزارش از احمد قربانی ، خبرنگار زمان اقتصاد؛
تحولات صنعتی چین در دو دههٔ اخیر با هیچ نمونهای در تاریخ بشر قابل مقایسه نیست. ورود چین به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۰۱ آغازگر جهشی بود که با ترکیب نیروی کار ارزان، سرمایهگذاری خارجی عظیم و سیاستهای هدفمند صنعتی بهسرعت این کشور را به قلب زنجیره تأمین جهانی بدل کرد.
طبق دادههای UNIDO، در سال ۲۰۰۰ اقتصادهای با درآمد بالا (High-income countries) بیش از ۷۵ درصد از تولید صنعتی جهان را در اختیار داشتند، اما در سال ۲۰۳۰ این سهم به زیر ۴۰ درصد سقوط خواهد کرد؛ در حالی که چین بهتنهایی تقریباً نیمی از تولید جهانی را در دست خواهد داشت.
در مقابل، ژاپن با کاهش سهم خود از ۱۱ به ۵ درصد، جایگاه تاریخیاش را واگذار میکند، در حالیکه کره جنوبی با تمرکز بر فناوریهای پیشرفته، سهمی نسبتاً ثابت در حدود ۳ درصد حفظ خواهد کرد. هند نیز با رشد پرشتاب در صنایع خودروسازی، داروسازی و فناوری، از ۲ به ۷ درصد میرسد و به بازیگر نوظهور منطقه تبدیل میشود.
روسیه اما بهدلیل وابستگی به انرژی و فشار تحریمها، سهمش را به حدود ۱ درصد کاهش میدهد. بدین ترتیب، تا پایان دهه، شرق آسیا به مرکز ثقل جدید تولید صنعتی جهان تبدیل خواهد شد و چین در قلب این دگرگونی قرار میگیرد.
رشد خیرهکننده چین بر پایه پنج محور صنعتی کلیدی استوار است:
- الکترونیک و تجهیزات فناوری اطلاعات؛ شامل تولید تلفن همراه، کامپیوتر، نیمههادی و قطعات پیشرفته؛ سهمی عظیم از صادرات صنعتی چین.
- ماشینآلات و تجهیزات سنگین؛ از توربین تا رباتهای صنعتی؛ زیرساخت صنعتی چین را تقویت کرده است.
- خودروسازی و حملونقل برقی؛ چین از ۲۰۲۳ بزرگترین صادرکننده خودرو در جهان است، با پیشتازی در خودروهای الکتریکی (BYD، SAIC، Geely).
- صنایع شیمیایی و مواد پیشرفته؛ از پلاستیک و دارو تا باتریهای لیتیوم؛ وابستگی جهان به زنجیرههای چینی در این بخش چشمگیر است.
- انرژیهای نو و تجهیزات زیستمحیطی؛ تولید گسترده پنلهای خورشیدی، توربینهای بادی و فناوریهای سبز
این ساختار، چین را از تولیدکننده ارزان به تولیدکننده فناور تبدیل کرده است؛ تغییری که در سیاست ملی Made in China 2025 ریشه دارد.
پیامدهای جهانی تا سال ۲۰۳۰ :
- تمرکز بیسابقه تولید جهانی: نزدیک به نیمی از ارزش افزوده صنعتی جهان در خاک چین شکل میگیرد؛ این تمرکز میتواند زنجیرههای جهانی تأمین را در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیرتر کند.
- کاهش نفوذ صنعتی غرب و ژاپن: ایالات متحده از سهم ۲۵٪ در سال ۲۰۰۰ به حدود ۱۱٪ در ۲۰۳۰ میرسد. ژاپن، آلمان و کره جنوبی نیز با فشار رقابتی چین در فناوری و قیمت مواجه خواهند شد.
- ظهور قدرتهای مکمل در آسیا: هند و ویتنام بهعنوان مقاصد جایگزین برای تولید در حال رشدند، اما فاصله فناورانه آنها با چین تا ۲۰۳۰ همچنان زیاد باقی میماند.
- تغییر الگوی سرمایهگذاری جهانی: شرکتهای چندملیتی برای دسترسی به بازار و زنجیرههای صنعتی چین، به جای خروج، مسیر «همزیستی صنعتی» را در پیش میگیرند.
پیشبینی ۴۵ درصدی سهم چین از تولید صنعتی جهان نهتنها یک شاخص اقتصادی، بلکه نشانهای از تغییر ساختار قدرت جهانی است.
در شرایطی که ژاپن و کره جنوبی بر نوآوری متمرکز ماندهاند و هند بهتدریج در حال صنعتی شدن است، چین با ترکیب فناوری، ظرفیت تولید و سیاست صنعتی منسجم، خود را به مرکز ثقل اقتصاد جهانی بدل کرده است.
تا سال ۲۰۳۰، نیمکره صنعتی جهان عملاً در شرق آسیا متمرکز خواهد بود و چین در قلب آن خواهد ایستاد.
منابع:
- سازمان توسعه صنعتی ملل متحد – UNIDO ( UNIDO Industrial Analytics Platform (IAP), Statistical Database & Reports (2024–2025) )
- بانک جهانی – World Bank
World Development Indicators (WDI) - OECD Industrial Statistics
OECD Structural Analysis (STAN) Database for Industrial Sectors, 2024 edition - صندوق بینالمللی پول – IMF
World Economic Outlook (WEO), April 2025 Update - Information Technology & Innovation Foundation (ITIF)
“Global Manufacturing Outlook 2030: The Decline of the U.S. and the Rise of China” (ITIF, 2025) - CEPR – Centre for Economic Policy Research (VoxEU)
“China: The World’s Sole Manufacturing Superpower” (2023)
