محمدرضا اعلمی، کارشناس بازار سرمایه، میگوید: بازار بورس تهران در آبانماه ۱۴۰۴ روند صعودی خود را حفظ کرده است. شاخص کل بورس در معاملات روز ۷ آبان با رشد بیش از ۳۳ هزار واحدی، معادل ۱.۰۵ درصد، به ۳ میلیون و ۲۰۹ هزار واحد رسید. این روند صعودی که از ابتدای مهرماه آغاز شده، بیش از سه هفته ادامه یافته و شاخص کل وارد کانال ۳.۲ میلیون واحدی شده است. شاخص هموزن نیز با افزایش ۰.۲۷ درصدی به ۹۲۴ هزار و ۶۵۷ واحد رسید و نشان داد که جریان نقدینگی، هرچند محدودتر، به سمت سهام کوچکتر نیز حرکت کرده است.
از منظر تکنیکال، شاخص کل پس از عبور از مقاومت مهم ۳ میلیون و ۱۷۸ هزار واحدی، در آستانه سطح مقاومتی ۳ میلیون و ۲۵۹ هزار واحد قرار دارد. تداوم ورود نقدینگی و حفظ ارزش معاملات در سطوح بالا میتواند مسیر صعودی را تقویت کند، اما تجربه بازارهای مالی ایران نشان میدهد که رشدهای پرشتاب معمولاً با اصلاحهای مقطعی همراه هستند. عبور پایدار از این مقاومت نیازمند تثبیت حجم معاملات و حمایت حقوقیها در صنایع پیشران است.
از نگاه بنیادی، رشد اخیر بورس بیش از آنکه ناشی از بهبود واقعی عملکرد شرکتها باشد، بازتابی از افزایش نرخ ارز و انتظارات تورمی است. بررسی شاخصهای کلان مانند تولید صنعتی، تراز انرژی، صادرات و نرخ بهره نشان میدهد که بسیاری از شرکتها هنوز با چالشهای ساختاری مواجهاند و سودآوری پایدار شکل نگرفته است. بخشی از رشد بازار را میتوان «تورم داراییها» دانست؛ سهام دلاری و صادراتمحور از نوسانات ارزی بهره میبرند، در حالی که شرکتهای داخلی با سیاستهای قیمتگذاری دستوری، ناترازی انرژی و محدودیتهای تولید دستوپنجه نرم میکنند.
در سطح سیاستگذاری، یکی از موانع اصلی پویایی بازار، رویکرد محافظهکارانه سازمان بورس است. ابزارهایی مانند دامنه نوسان محدود، حجم مبنا و توقفهای طولانی نمادها، که با هدف کنترل نوسانات طراحی شدهاند، عملاً نقدشوندگی را کاهش داده و صفهای خرید و فروش ایجاد کردهاند. این مداخلات بازار را از کارکرد اصلی خود، یعنی کشف قیمت و مدیریت ریسک، دور کرده و به بازاری شبهاداری تبدیل کرده است.
تجربه کشورهای نوظهور در آسیا و آمریکای لاتین نشان میدهد که حذف تدریجی محدودیتهای قیمتی، تقویت بازارگردانها و شفافیت اطلاعرسانی، اعتماد عمومی را بازسازی کرده است. در ایران اما تثبیت دامنه نوسان مانع کشف قیمت واقعی شده و سرمایهگذاران حرفهای را از بازار خارج کرده است.
به گفته اعلمی، برای بازگشت اعتماد و کارایی، ضروری است سازمان بورس به جای کنترل قیمتی، به سمت مدیریت ریسک علمی حرکت کند؛ از جمله با افزایش تدریجی دامنه نوسان، تسهیل بازگشایی نمادها، توسعه ابزارهای مشتقه و حمایت از بازارگردانهای دارای سرمایه کافی. تداوم رشد شاخص تنها زمانی معنا پیدا میکند که ناشی از بهبود واقعی متغیرهای اقتصادی و سودآوری بنگاهها باشد، نه صرفاً واکنش به نوسانات ارزی. در غیر این صورت، صعود اخیر ممکن است مقدمه اصلاحی عمیقتر و تهدیدی برای ثبات بازار باشد.
