گزارش از نگار قاسمی منش خبرنگار تحریریه زمان اقتصاد
نخستین نمایشگاه «فرایران» با هدف نمایش دستاوردهای فناورانه و شرکتهای دانشبنیان برگزار شد. بنا به گفته حسین افشین معاونت علمی و اقتصاد دانشبنیان، محصولات حاضر در این رویداد بیش از ۱.۳۵ میلیارد دلار صرفهجویی ارزی برای کشور به همراه دارند؛ عددی که اگرچه ظاهری چشمگیر دارد اما مستلزم نگاه و بررسی عمیقتر است.
در نگاه دولتمحور، حمایت مالی و تسهیلاتی از شرکتهای دانشبنیان، راهی برای رشد فناوری و خودکفایی شناخته میشود؛ اما پرسش اصلی اینجا مطرح میشود که آیا این حمایتها واقعاً به رقابت سالم و پایداری بازار منجر میشود؟! یا صرفا نوعی فرش قرمز حمایتی برای بنگاههایی است که با ساختار دولتی نزدیکی بیشتری دارند؟!
با توجه به این که ارزش یک محصول فناورانه نه با تسهیلات و اعتبار مالیاتی، بلکه با توانایی آن در رقابت در بازار واقعی سنجیده میشود؛ این صرفهجویی ارزی در یک حالت معنا میدهد. در صورتی که این محصولات بتوانند در بازار داخلی یا جهانی بدون تکیه مستقیم بر منابع عمومی از جمله مالیات دوام بیاورند، صرفهجویی ارزی آنها به معنای واقعی، سود اقتصادی محسوب شده و توجیه پذیر است.
اما اگر بقای آنها به وامهای دولتی ترجیحی و حمایتهای ساختاری وابسته باشد، عملاً به جای کاهش هزینهی ارزی، شکل دیگری از هزینهسازی برای بودجه ملی ایجاد خواهد شد.
وامهای بدون بازگشت یا دیرپرداخت مثالی از این هزینهسازی هستند که بازپرداختی که باید برای پروژههای دیگر صرف شود؛ به تعویق میافتد و پروژهها یک لنگ در هوا میمانند! از سوی دیگر دولت باید برای جبران معافیتهای مالیاتی سنگین شرکتها یا مالیات دیگر گزینهها را افزایش دهد و یا دست به کاهش کیفیت خدمات عمومی بزند که در هردو صورت، هزینه از جیب مردم پرداخت میشود.
نمایشگاه «فرایران» در نوع خود میتواند نقطهی آغاز یک زیستبوم واقعی نوآوری باشد؛ مشروط بر این که مسیر حمایتها از حالت رانتی خارج و به سمت آزادی اقتصادی، رقابت شفاف و حذف انحصارهای دولتی هدایت شود. در غیر این صورت، حتی با وجود صرفهجویی ظاهری، باز هم در چرخهی تکراری وابستگی به حمایت دولتی باقی خواهد ماند.
موفقیت اقتصاد دانشبنیان در گرو این است که شرکتهای فناور یاد بگیرند به جای این که در پناه سایهی حمایتهای دولتی رشد کنند؛ چگونه در میدان رقابت آزاد دوام بیاورند!
