خبرنگار زمان اقتصاد: نگار قاسمیمنش
اعتراضات برای جلوگیری از احداث سد «چمشیر» ظاهری محیطزیستی داشت؛ تا سال ۱۴۰۲ که آبگیری این سد با حضور ریاست جمهوری وقت انجام شد و خسارات بزرگترین سد بتنی خاورمیانه، چهره اقتصادی خود را نمایان و بعد از گذشت حدود ۳ سال همچنان دست از سر معیشت کشاورزان گچساران و بهبهان برنداشته است.
ایده اصلی احداث بزرگترین سد غلتکی خاورمیانه در سال ۱۳۷۳ با هدف افزایش کیفیت آب و کنترل سیلابهای رودخانه زهره مطرح شد؛ شهید آیتالله رئیسی در لحظه افتخارآفرین بهره برداری از این سد به ۷۰ هکتار آبی اشاره کرد که تصور میشد کشاورزان میتوانند صدقهسر این سد از آن استفاده کنند و به زمینهای خود جان تازهای ببخشند. حتی انتظار میرفت برکات این سد به بهبود آب شرب منطقه نیز راه پیدا کند.
علیرغم چشم امیدی که دولتمردان به این پروژه داشتند؛ اولین زنگ خطر سد «چمشیر» یکسال بعد از احداث به صدا در آمد. زمانی که حسین آخانی کارشناس محیط زیست ویدیویی از خشکی تاسفبار جنگلی منتشر کرد که در ۲۴۰ کیلومتری این سد وجود داشت. نهتنها خشکی این جنگل در کارنامه منفی سد چمشیر ثبت شد؛ بلکه پیش بینیها مبنی بر این بود که در آیندهای نهچندان دور پهنه تولید ریزگرد جدیدی در اثر این خشکی متولد میشود.
ضربه اصلی که ناشی از احداث این سد به اقتصاد کشور وارد شد؛ مربوط به بازگشت نرخ هزینهها بود. برآورد اولیه هزینه سد بین ۲ تا ۳ میلیارد تومان تخمین زده شد؛ اما در عمل رقمی بیش از ۷ همت به پروژه چمشیر اختصاص پیدا کرد. این ۷ همت تنها در وضعیتی توجیه میشد که چمشیر بیش از ۶۵ درصد بازده آبیاری داشته باشد؛ اما راندمان آبیاری با وجود شوری آب زیر ۴۰ درصد قلمداد شده است.
کیفیت پایین آب پشت سد نیز ضربه دیگری به اهداف مسئولین وارد کرد؛ چمشیر روی سازند «گچساران» که گچی و نمکی بود احداث شد و از همین رو آب مخزن نیز به مرور زمان طعم شور به خود گرفت. اما بحران تنها به شوری آب مخزن ختم نمیشد؛ این آب برای آبیاری زمینهای کشاورزی به کار گرفته میشد و خاک حاصلخیز نیز در راستای تلفیق با آب، که پیشتر شور شده بود، سدیم را به خود جذب میکرد و در نهایت خاک غیر قابل کشت به بار میآمد.
از مشکلات کشاورزان منطقه هم که چشم پوشی شود؛ بیش از ۵ هزار هکتار زمین کشاورزی و مرتع با کیفیت که بر اساس دادههای محلی سالانه حدود ۱۰۰ هزار تن محصول کشاورزی تولید میکردند صرفا برای ایجاد دریاچه سد، زیر آب رفت. از سوی دیگر جبران و جایگزینی این حجم از تولید، هزینهای معادل میلیاردها تومان در سال رقم میزند.
با استناد به گزارش اتحادیه دامداران محلی، هزینه علوفه در منطقه گچساران پس از آبگیری حدود ۴۰ درصد افزایش داشته؛ به عبارت دیگر دامداران کوچرو که از مراتع حاشیه رودخانه زهره استفاده میکردند؛ چراگاه خود را از دست داده و ناچار به کوچ طولانیتر شدند که هزینه خوراک و جابجایی دام را چند برابر میکند. بالا آمدن سطح آب و تغییر اقلیم خردمنطقهای نیز پوشش گیاهی منطقه را تا حد قابل توجهی کاهش داد.
نکته حائز اهمیت بعدی درباره میزان تبخیر منطقه بود که سالانه از ۲۵۰۰ میلی متر هم عبور میکرد؛ این یعنی سالانه ۲۰۰ میلیون متر مکعب آب از سطح دریاچه تبخیر میشد. این حجم از دست رفته معادل هزینه آبیاری هزاران هکتار زمین در خوزستان بود که در حال حاضر برای هیچ چیز خرج شد.
چمشیر سدی در برابر مسیرهای سنتی دامداران و توقف فعالیتهای بومی بهشمار آمد که توانست گردشگری عشایری و روستایی را با مانع روبرو کند؛ از همین رو تخمین زده شد اشتغال محلی نهتنها افزایش پیدا نکند؛ بلکه با ۱۵ درصد کاهش نیز روبرو شود.
حالا پس از گذشت ۲ سال از حداث این سد، چمشیر بهعنوان پروژهای شکست خورده میان اهالی اقتصاد شناخته میشود که نهتنها نتوانست هزینههایی که در بر داشته جبران کند؛ بلکه حالا هزینههای دیگری به تبع شور کردن آب و خاک به دولت و مردم محلی وارد کرده است.
منبع: پایگاه خبری جماران، خبرگزاری بینالمللی شفقنا، خبرگزاری ایرنا، اپک تایمز، خبرگزاری دانشجو.
انتهای پیام/
